Ομιλία στην ημερίδα υλοποίησης Δημόσιας Διοίκησης

«Το πέρας της πρώτης φάσης και το πέρασμα στη δεύτερη φάση της Διοικητικής Μεταρρύθμισης»

Ι. Η ολοκλήρωση των εκθέσεων αξιολόγησης των δομών 16 Υπουργείων και μιας Γενικής Γραμματείας.

Πέρασαν πέντε μήνες από τότε που είχαμε συναντηθεί σε αυτόν εδώ το χώρο, για να δώσουμε το εναρκτήριο λάκτισμα της Διοικητικής Μεταρρύθμισης με ένα τριήμερο εντατικών συζητήσεων για τις εκθέσεις αξιολόγησης των διοικητικών μονάδων των 16 Υπουργείων και μιας Γραμματείας. Συζητήσεις μεταξύ των επιτροπών αξιολόγησης και εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών και της Ομάδας Στήριξης της Ελλάδος.

 

Το τριήμερο εκείνο αποτέλεσε την αφετηρία μιας συστηματικής πορείας για μια ριζική αναδιάρθρωση των διοικητικών δομών της Ελληνικής Διοίκησης. Και ήταν σταθμός το ξεκίνημα εκείνο γιατί προδίκαζε μερικά από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της διαφορετικής πορείας και της ριζικά διαφορετικής μεθόδου, που ακολουθείται στην σημερινή διαδικασία μεταρρύθμισης της Ελληνικής Διοίκησης. Το τελευταίο το υπογραμμίζω για να χαραχθούν στη μνήμη αυτών που έχουν αναλάβει το εγχείρημα και αυτών που το παρακολουθούν, τα ειδοποιά γνωρίσματα της πορείας που ακολουθεί η σημερινή διοικητική μεταρρύθμιση και οι ριζικές διαφορές από όλες τις προηγούμενες:

 

Α) Η μεταρρύθμιση άρχισε με τη σύνταξη πολυσέλιδων οικονομικοτεχνικών μελετών, με εκθέσεις αξιολόγησης δομών, που περιείχαν τεκμηριωμένες αναλύσεις για τη σημερινή διάρθρωση των διοικητικών μονάδων (διευθύνσεων και τμημάτων) καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις για την ενδεδειγμένη, άμεση, αναδιάρθρωσή τους. Οι μεταρρυθμιστικές προτάσεις βασίζονταν σε επιστολή-οδηγό (mission statement), που περιείχε τα κριτήρια και τους στόχους της αναδιάρθρωσης και που έπρεπε να τηρηθούν απαρεγκλίτως από τους συντάκτες των εκθέσεων αξιολόγησης. Κριτήρια ορθολογικότητας, αποδοτικότητας, αποτελεσματικότητας, πάγιου δημοσιονομικού οφέλους, μείωσης λειτουργικών δαπανών και κυρίως κριτήρια προγραμματισμού θέσεων και στελέχωσης προσωπικού.

 

Β) Δεύτερον, καινοφανές γνώρισμα της πορείας προς τη Διοικητική Μεταρρύθμιση: οι εκθέσεις αξιολόγησης πραγματοποιήθηκαν από επιτροπές δημοσίων υπαλλήλων, εξοπλισμένων με εξειδικευμένες γνώσεις και με την παρακολούθηση ταχύρρυθμων σεμιναρίων. Εργάστηκαν σε συνεργασία με ομάδες υποστήριξης των ίδιων των Υπουργείων. Τα μέλη των επιτροπών προσφέρθηκαν να εργαστούν χωρίς πρόσθετη αμοιβή εκτός ωραρίου, με μοναδικό τους κίνητρο και φιλοδοξία να συμβάλλουν ώστε κάτι να αλλάξει στην ελληνική διοίκηση. Περάτωσαν το έργο τους με την συνδρομή των ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων, έργο που ξεκίνησαν κατακαλόκαιρα μέσα στην προθεσμία που τους είχε, περίπου ταχθεί. Η Πολιτεία αναγνωρίζει την πολύτιμη συνδρομή τους και θα προβεί προσεχώς και σε επίσημη αναγνώρισή της.

 

Γ) Τρίτο αξιοπρόσεκτο, ειδοποιό γνώρισμα του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος: αναλυτική συζήτηση των εκθέσεων αξιολόγησης και έγκριση των μεταρρυθμιστικών δράσεων από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Μεταρρύθμισης, υπό την προεδρεία του ίδιου του Πρωθυπουργού. Πρόκειται άρα για έργο συλλογικό της Κυβέρνησης και όχι ενός υπουργείου. Συντελείται με συζήτηση, συνεργασία, συνεννόηση και συναίνεση όλων των υπουργών. Δεν είναι απλώς οι πολυσέλιδες εκθέσεις αξιολόγησης που είναι προϊόντα επιστημονικής και τεχνικής ανάλυσης, είναι και οι μεταρρυθμιστικές δράσεις, οι μεταρρυθμιστικές προτάσεις που έχουν την έγκριση της κυβερνητικής εξουσίας, η οποία και αναλαμβάνει συλλογικά την πολιτική ευθύνη του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος, μαζί με τη δέσμευση της πραγματοποίησής του.

 

Δ) Τέταρτο, ανεξίτηλο γνώρισμα, η Μεταρρύθμιση διαθέτει ήδη έναν επιστημονικά τεκμηριωμένο οδηγό, που ορίζει τι πρέπει να γίνει, γιατί πρέπει να γίνει, πως πρέπει να γίνει και ποια είναι η αιτιολογία της μελλοντικής εσωτερικής οργανωτικής διάρθρωσης και λειτουργίας ενός Υπουργείου. Στην έκθεση αξιολόγησης καταγράφονται τα πορίσματα, οι εξοικονομήσεις σε όγκο και σε μέγεθος των διοικητικών μονάδων, τα σχέδια στελέχωσης και οι δημοσιονομικές εξοικονομήσεις. Η μεταρρύθμιση αυτή τη φορά έχει τη δική της τράπεζα πληροφοριών, η διοίκηση διαθέτει το πρώτο μέγκα μπαϊτ της θεσμικής μνήμης της. Οι εκθέσεις αξιολόγησης δομών έχουν ηλεκτρονικά καταγραφεί στη θεσμική-ηλεκτρονική μνήμη της. Είναι γνωστές, είναι δημόσιες, είναι αποθηκευμένες και, το πιο σημαντικό, αποτελούν ένα θεσμικό προηγούμενο που δύσκολα ανατρέπεται, μια διοικητική πρακτική χαραγμένη στη θεσμική μνήμη της ελληνικής διοίκησης.

 

Μπορώ σήμερα επίσημα να δηλώσω ότι με την προσεχή συνεδρίαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Διοικητικής Μεταρρύθμισης, που θα συζητήσει τις τρείς τελευταίες εκθέσεις αξιολόγησης τριών ακόμη υπουργείων, η πρώτη φάση της Διοικητικής Μεταρρύθμισης περατώθηκε, ο θεμέλιος λίθος της έχει τοποθετηθεί.

 

ΙΙ. Από τις εκθέσεις αξιολόγησης στο περίγραμμα θέσεων, καθηκόντων και διαδικασιών

Η σημερινή συνάντηση, η δεύτερη που πραγματοποιείται στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, σηματοδοτεί την έναρξη της δεύτερης φάσης της μεταρρυθμιστικής μας πορείας:
Η προηγούμενη εκδήλωση ήταν καταλυτική για τον σχεδιασμό της αξιολόγησης των διοικητικών μονάδων. Η σημερινή εκδήλωση, που έχω τη χαρά να προλογίζω, θα αποτελέσει σημαντικό σταθμό για το επόμενο, και κρισιμότερο στάδιο, της μεταρρύθμισης: το πέρασμα από την αξιολόγηση στην υλοποίηση της αναδιάρθρωσης των διοικητικών μονάδων και υπηρεσιών.

 

Το στάδιο της υλοποίησης των μεταρρυθμιστικών προτάσεων έχει καθοριστική σημασία για την επιτυχία του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος. Κατά το στάδιο αυτό, πρέπει να προετοιμαστεί κατάλληλα ο διοικητικός μηχανισμός των Υπουργείων, ώστε να γίνει ομαλά η μετάβαση από το παλαιό στο νέο καθεστώς. Η μετάβαση αυτή θα γίνει με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, σε σχέση με όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα. Δεν θα αρχίσει, όπως γινόταν μέχρι τώρα, με την έκδοση ενός Προεδρικού Διατάγματος που περιείχε τον νέο Οργανισμό Υπουργείου, που θα είναι ούτως ή άλλως πολύ πιο συνοπτικός και πιο λιτός. Θα προηγηθεί ένα στάδιο πλήρους σχεδιασμού του νέου οργανογράμματος με την αναλυτική περιγραφή των νέων θέσεων, των αποστολών των διευθύνσεων, των αρμοδιοτήτων και καθηκόντων κάθε διεύθυνσης και κάθε τμήματος και θέσης καθώς και όλης της διοικητικής διαδικασίας.
Το νέο μοντέλο οργάνωσης στηρίζεται και προϋποθέτει ένα αναλυτικό περίγραμμα θέσεων (job description), διαδικασιών και αποστολών και φυσικά την αναλυτική περιγραφή των συγχωνεύσεων, καταργήσεων και της δημιουργίας νέων διοικητικών μονάδων. Προϋποθέτει ακόμη σχέδιο αναλυτικό στελέχωσης με προσωπικό των νέων μονάδων (staffing plan). Με την σύνταξη εγχειριδίου περιγραφής θέσεων και διαδικασιών ο κάθε υπάλληλος θα γνωρίζει τα καθήκοντά του καθώς και την βασική αποστολή του Υπουργείου του και βέβαια την οργανωτική του δομή. Η σημασία της καινοτομίας που εισάγεται στη ελληνική διοίκηση με την συγγραφή σε κάθε δημόσια υπηρεσία ενός εγχειριδίου περιγραφής θέσεων, είναι πιστεύω προφανής.

 

Η δεύτερη καινοτομία έγκειται στην έμφαση που δίνεται στο λειτουργικό κριτήριο σε σχέση με το δομικό, που υπερίσχυε μέχρι τώρα. Η νέα δομή και κάθε δομή υπάρχει για να υπηρετεί τις βασικές αποστολές του Υπουργείου. Οι θέσεις και οι διοικητικές μονάδες περιγράφονται για να συντρέχουν στην εκπλήρωση του βασικού σκοπού του Υπουργείου. Οι στόχοι κάθε μονάδας και οι στόχοι κάθε υπουργείου είναι και στόχοι όλων και κάθε υπαλλήλου και της θέσης που κατέχει. Όλοι οφείλουν να συνεργούν στην εκπλήρωση της κύριας αποστολής. Η πρόσληψη επομένως της νέας οργανωτικής δομής είναι δυναμική και λειτουργική και όχι δομική και στατική, όπως μέχρι τώρα.

 

Στη φάση επομένως της περιγραφής των θέσεων και των διαδικασιών θα δοκιμαστεί και η αποτελεσματικότητα της νέας οργανωτικής δομής, αφού θα είναι γνωστές εκ των προτέρων όχι μόνον οι θέσεις και τα καθήκοντα αλλά και η τοποθέτηση των υπαλλήλων στις νέες θέσεις του. Θα δοκιμαστούν άρα την περίοδο της προετοιμασίας η ορθότητα και η λειτουργικότητα των νέων δομών, θα εντοπιστούν τυχόν αδυναμίες και προστριβές και θα ανασχεδιαστούν, προκειμένου να ανταποκρίνονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στη διοικητική πρακτική. Οι ίδιοι οι υπάλληλοι και οι αρμόδιοι Γενικοί Διευθυντές θα έχουν την τελική ευθύνη για τη θέση σε εφαρμογή του νέου οργανωτικού σχήματος. Αυτοί θα προσδιορίσουν τις ενέργειες που είναι αναγκαίες για την υλοποίησή του, περιγράφοντας θέσεις και τοποθετώντας υπαλλήλους.

 

Με την ολοκλήρωση της προετοιμασίας των οργανωτικών αλλαγών του κάθε Υπουργείου, θα επακολουθήσει η έγκριση του νέου Οργανισμού με τη μορφή Προεδρικού Διατάγματος. Έχει ιδιαίτερη σημασία να εντοπιστούν εκ των προτέρων, πριν την έγκριση του Π.Δ., όλα τα προβλήματα και να επιλυθούν με τη συμμετοχή ολόκληρου του διοικητικού μηχανισμού του Υπουργείου, ώστε με τη θέση σε ισχύ του νέου Οργανισμού όλα τα λειτουργούν όσο γίνεται καλλίτερα.

 

Τέλος από την προηγούμενη περιγραφή της πρώτης και της δεύτερης φάσης της διοικητικής μεταρρύθμισης σκιαγραφείται μια τελευταία καινοτομία, που αναφέρεται στην μέθοδο που ακολουθείται, και με αυτήν θα τελειώσω:

Θα παρατηρήσατε πιστεύω ότι, με όσα περιέγραψα, η διοικητική πρακτική προηγείται της νομικής ρύθμισης. Ο νόμος έπεται, επικυρώνει απλώς, ό,τι η διοικητική πρακτική καθιέρωσε.

 

Στο ισχύον, και θέλω να ελπίζω σε λίγο παλαιό καθεστώς, η Διοικητική Μεταρρύθμιση άρχιζε και τελείωνε με έναν νόμο ή με ένα διάταγμα. Τελικά ο νόμος συμπύκνωνε και εξαντλούσε τη μεταρρύθμιση. Η αλήθεια του νόμου αποκαλυπτόταν κατά την εφαρμογή του, διότι μόνον τότε ανακαλυπτόταν αιφνιδίως και αφελώς ότι ο νόμος ήταν ανεφάρμοστος. Η ατελής μεταρρύθμιση σε αυτήν την περίπτωση έπεφτε θύμα της απρονοησίας των σχεδιαστών της, διότι δεν είχαν υπολογίσει ούτε δοκιμάσει την εφαρμοσιμότητα του νόμου. Με την μέθοδο που ακολουθούμε, αντίθετα, η εφαρμοσιμότητα και αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων δοκιμάζεται στη φάση της προετοιμασίας. Την ενδεχόμενη άρα μη εφαρμοσιμότητα τους θα τη γνωρίζουμε πριν ισχύσουν τυπικά οι νέοι Οργανισμοί. Θα ξέρουμε έγκαιρα τι εφαρμόζεται και τι όχι, και θα μπορούμε να το διορθώσουμε.

 

Κλείνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω την καθοριστική σημασία που έχει η έμπρακτη και αποδοτική συνεργασία όλων των Υπουργείων με το Υπουργείο μας, το οποίο έχει αναλάβει το συντονισμό του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος. Η συνεργασία μας έχει ήδη θεμελιωθεί στο πλαίσιο της επεξεργασίας των εκθέσεων αξιολόγησης και της συνεχούς ανταλλαγής απόψεων των στελεχών του Υπουργείου μας με τα στελέχη όλων των Υπουργείων. Θα γίνει ακόμη πιο στενή στην παρούσα φάση, στη φάση της περιγραφής των θέσεων.

 

Με αυτές τις λίγες σκέψεις για τα όσα κάναμε και όσα βρίσκονται ακόμη μπροστά μας, θα ήθελα να ευχηθώ καλή επιτυχία στην ημερίδα και να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίησή της. Έχουν γίνει μέχρι σήμερα αρκετά. Απομένει όμως να γίνουν πάρα πολλά και πολύ δύσκολα ακόμη. Η διοικητική μεταρρύθμιση είναι ένα τιτάνιο έργο, δεν συντελείται από τη μία μέρα στην άλλη ούτε δια μαγείας. Χρειάζεται χρόνο, χρόνο πολύ, χρόνο μακρύ, διότι μαζί με την μεταρρύθμιση πρέπει να αλλάζουν χρόνιες, ριζωμένες πρακτικές και νοοτροπίες. Γι’αυτό μην απογοητεύεστε όταν δεν βλέπετε γρήγορα αποτελέσματα. Αρκεί να είναι ορατή η συνεχής πρόοδος και φανερές οι μεταρρυθμιστικές δράσεις.

 

Όλες οι μεταρρυθμίσεις είναι μακροπρόθεσμης απόδοσης και μακράς πνοής. Η μεταρρυθμιστική διαδικασία είναι διαρκής και ριζώνει ή εμπεδώνεται όταν παράγει σταδιακά τη δική της μεταρρυθμιστική κουλτούρα, όταν γίνεται κτήμα των δημοσίων υπαλλήλων στους οποίους απευθύνεται. Από εσάς και μόνον από εσάς εξαρτάται τελικά η επιτυχία της φάσης αυτής της μεταρρύθμισης, που ονομάζεται σχηματικά περιγραφή θέσεων και διαδικασιών. Είμαι σίγουρος ότι θα καταφέρετε για το καλό του τόπου, που τόσο το έχει ανάγκη, για την τιμή και αξιοπρέπεια του δημοσιοϋπαλληλικού σώματος».

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

images_184-c7a6329097

Βράβευση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
Για την πανεπιστημιακή διδασκαλία του τον Δεκέμβριο του 2007.


images_DSC08078

68 Χρόνια από τη σφαγή στο Δίστομο
Εκπροσωπώντας την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Παναγιώτη Πικραμμένο στην Ιστορική επέτειο.

Φωτογραφίες